|
สอนจระเข้ว่ายน้ำ :
หมายถึงการชี้ทางหรือสอนให้คนที่เป็นอยู่แล้วให้เก่งหรือชำนาญขึ้นไปอีก
แต่มักมุ่งหมายโดยเฉพาะถึงการสอน
หรือแนะนำคนชั่วประพฤติไม่ดีส่วนมาก.
สอนหนังสือสังฆราช : สำนวนนี้
แตกต่างกับการสอนจระเข้ให้ว่ายน้ำ
เพราะหมายถึงการสอนผู้ที่มีความรู้ดีเป็นเยี่ยมอยู่แล้ว
โดยที่ไม่รู้ว่าคนผู้นั้นรู้หรือชำนาญดีกว่าตนเสียอีก
ความหมายใกล้เคียงกับสำนวนที่ว่า
"
เอามะพร้าวห้าวไปขายสวน
".
สัญชาติสุนัข
อดขี้ไม่ได้ :
สำนวนนี้
ใช้เป็นคำเปรียบเปรยถึงคนที่ประพฤติชั่ว
ถึงจะเอามาอบรมเลี้ยงดูดีอย่างไร
ก็อดประพฤติเช่นเดิมไม่ได้
เปรียบได้กับสุนัขส่วนมากซึ่งชอบกินขี้อยู่เสมอ
แต่สมัยนี้เราไม่ค่อยจะได้เห็นดังว่า
ก็เพราะส้วมถ่ายอุจาระของเราสมัยนี้มิดชิดไม่ค่อยเรี่ยราดเหมือนสมัยก่อน.
สมภารกินไก่วัด : เป็นสำนวนเปรียบเทียบที่มุ่งหมายโดยเฉพาะ
ถึงผู้ชายที่มีตำแหน่งเป็นหัวหน้าหรือผู้บังคับบัญชาที่มีหน้าที่ปกครองดูแลหญิงสาวหลาย
ๆ
คนภายในบ้านหรือภายในวงงาน
แล้วก็ถือโอกาสเกี้ยวพาเอาหญิงสาวเหล่านั้น
มาเป็นเครื่องเล่นของตนเสียโดยไม่เหมาะสม
อีกทางหนึ่งอาจหมายถึงผู้มีอำนาจในการปกครอง
ซึ่งชอบหาเศษหาเลยจากการ
" คอรัปชั่น "
ในหน้าที่ของตนเองก็ได้.
สร้างวิมานในอากาศ : หมายถึง
การสร้างความฝันว่าตนเองจะต้องได้เป็นใหญ่หรือ
มีเงินทองมั่งมีขึ้นแล้วจะทำอย่างนั้นอย่างนี้ให้สมกับที่มีเงิน
โดยที่ความใฝ่ฝันนั้นยังไม่แน่ว่าจะได้รับสมจริงหรือเปล่า.
สาดน้ำรดกัน : เป็นสำนวนที่หมายถึงการทะเลาะทุ่มเถียงด่าทอโต้ตอบกันไปมา
ยังไม่ถึงขั้นที่ลงมือใช้อาวุธซึ่งเท่ากับว่า
เอาน้ำมาสาดรดกันให้ต่างคนต่างเปียกด้วยกันทั้งสองข้าง.
สาวไส้ให้กากิน : หมายถึง
การที่เอาความลับหรือเรื่องไม่ดีของตนเองหรือของพี่น้องของตนไปเปิดเผยให้คนอื่นฟัง
โดยไม่ได้ประโยชน์อะไรแก่ตนเองเลย.
สิบเบี้ยใกล้มือ : หมายความว่า
อะไรที่ควรจะไดและอยู่ใกล้หรือเป็นสิ่งที่คว้าได้ง่าย
ก็ควรจะคว้าไว้ก่อนดีกว่าที่จะมองข้ามไป
เพราะเห็นว่าเป็นของเล็กน้อยและไม่มุ่งเอาของใหญ่ข้างหน้า
โดยที่ยังมองไม่เห็นเค้าเลย.
สิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น
สิบตาเห็นไม่เท่ามือคลำ
หมายความว่า
เรื่องที่เล่าจากปากคนมาก
ๆ
ก็อย่าเพิ่งไปเชื่อถือทีเดียวนัก
ต้องเห็นด้วยตาเองเสียก่อนและถ้าจะให้แน่จริง
ๆ แล้ว
ก็ต้องได้อยู่กับเหตุการณ์นั้นด้วย
หรือเรียกว่าได้สัมผัสด้วยมือของตนเองจริงๆ
จึงจะเป็นของแน่นอน.
สิบคนเข้าไม่เท่าคนหนึ่งออก
: สำนวนนี้
หมายถึงคนในครอบครัวเรากับคนภายนอกบ้าน
คือคนที่อยู่กับเราภายในบ้านนั้นย่อมมีความสัมพันธ์และคุ้นเคยรู้อกรู้ใจกันมากับเราเป็นอย่างดี
หรือเปรียบได้กับคนที่ทำงาน
อยู่ในบังคับบัญชาของเรามานาน
ๆ
ย่อมจะมีความชำนาญในหน้าที่ต่าง
ๆ
เป็นอย่างดีเมื่อมีคนต้องออกไปแล้ว
คนจะหาคนมาอยู่ใหม่
แทนกี่สิบคนก็คงสู้คนเก่าที่ออกไปไม่ได้.
สิบพ่อค้าไม่เท่าพระยาเลี้ยง
: สำนวนนี้
เนื่องจากว่าคนไทยในสมัยก่อน
ๆ ถือว่า
การเป็นพ่อค้าหรืออาชีพค้าขายนั้น
สู้รับราชการขุนนางหรือข้าราชการไม่ได้
เพราะเหตุที่คนไทยในสมัยก่อนยังไม่มีความชำนาญในทางค้าขายดีพอ
เมื่อไปทำมาค้าขายเข้า
ก็มักประสบกับการขาดทุนมากกว่ากำไร
สู้เป็นขุนนางหรือเป็นข้าราชการไม่ได้
เพราะพระเจ้าแผ่นดินหรือรัฐบาลชุบเลี้ยงให้มีเงินเดือน
ซึ่งเท่ากับว่ามีแต่ทางได้ไม่มีทางขาดทุน.
สิบรู้ไม่เท่าชำนาญ :
หมายความว่า
ความรู้ต่าง ๆ
ที่ร่ำเรียนมาทางหนังสือนั้น
ถึงจะเรียนมามากเพียงไรก็สู้ความชำนาญที่ได้จากการปฏิบัติหรือประสบการณ์ด้วยตนเองมาก
ๆ ไม่ได้ เรียกว่า
เรียนรู้แต่ภาคทฤษฎี
แต่พอลงมือปฏิบัติเข้าจริง
ๆ
แล้วกลับไม่ค่อยได้เรื่อง
สู้คนที่เขาเรียนปฏิบัติจากของจริงมาก่อนไม่ได้.
|

|
สีซอให้ควายฟัง :
เป็นสำนวนเปรียบเปรยถึงคนโง่เง่าหรือปัญญาทึบ
ซึ่งแม้เราจะพร่ำสอนพร่ำบอกอย่างไรก็ไม่ได้เรื่อง
หรือเปรียบได้กับคนที่ไม่ยอมเชื่อฟังคำสั่งสอน
หรือคำแนะนำชี้แจงของผู้ที่รู้ทำให้ผู้อุตส่าห์แนะนำต้องเปล่าประโยชน์
หรือเสียเวลาในการไปคอยชี้แนะนำ. |
สี่ตีนยังรู้พลาด
นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง
: สำนวนนี้
มักจะใช้กันมาก
เพราะเป็นสำนวนสุภาษิตที่เตือนใจให้คนเราอย่าทระนงหรือประมาท
ไม่ว่าจะมีความรู้หรือปัญญาฉลาดปราดเปรื่องสักแค่ไหนถ้าประมานก็มีวันพลาดท่าเสียทีเขาลงได้
เพราะอุปมาเอาว่า "
สี่ตีนยังรู้พลาด
นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง
"
เราผู้เป็นคนธรรมดาสามัญหรือมีความรู้เล็ก
ๆ น้อย ๆ
ก็ยิ่งจะมีทางพลาดพลั้งลงได้ง่าย
โดยมีสำนวนต่อท้ายว่า
" สองตีนโด่เด่
คงจะเซลงมาบ้าง "
สุกหัวกินหัว
สุกหางกินหาง :
สำนวนนี้
มีความหมายทำนองเดียวกับ
" สิบเบี้ยใกล้มือ "
คือ
ได้สิ่งไหนก่อนหรือง่ายก็ควรคว้าเข้าไว้
ไม่ควรรีรอเลือกมากเกินไป
อาจจะชวดหรือไม่ได้เลยก็ได้
เปรียบกับปิ้งปลาเป็นอาหาร
คือ เห็นว่า
สุกหัวกินหัว
สุกหางกินหาง
ไม่ต้องรอให้ปลาสุกทั้งตัวจะช้าการไป.
สุรา นารี พาชี กีฬาบัตร
:
สำนวนนี้เป็นคำพังเพยที่ระบุถึงอบายมุขทั้ง
๔ คือ สุรา (เหล้า ) นารี (ผู้หญิง
:
มักเจาะจงถึงผู้หญิงคนเที่ยว
) พาชี ( ม้าแข่ง )
กีฬาบัตร ( การพนัน จำพวก
ไพ่ เช่น ไพ่ป๊อก ไพ่ตอง )
ว่าเป็นเหตุแห่งความฉิบหายของผู้ชายเราถ้าใครลงไปมั่วสุมเข้า
หรืออีกทางหนึ่งหมายถึง
คนที่เป็นนักเลงถึงพร้อม
๔ อย่าง
หรือเกือบทุกอย่างซึ่งเรียกว่าเป็นนักเลงเต็มตัว
แต่ไปในทางไม่ดีนัก.
เส้นผมบังภูเขา : หมายความว่า
เป็นเรื่องที่ทำให้ต้องเสียเวลาคิดค้นหรือแก้ไขเกือบตาย
แต่แท้จริงแล้วเป็นเรืองที่มีปัญหาอยู่นิดเดียว
ซึ่งมองข้ามไป
เลยทำให้เป็นเรื่องใหญ่หรืออีกทางหนึ่ง
หมายความว่าเอาเรื่องเล็กน้อยมาบังหน้าเสีย
เพื่อหลอกให้อีกฝ่ายเข้าใจเขวไป
จนเลยไม่ทันคิดว่าจะเป็นเรื่องใหญ่ที่เสียการ.
เสี้ยมเขาควายให้ชนกัน
: หมายความว่า
ยุยงให้เขาเกิดวิวาทบาดหมางกันแบบ
" ยุให้รำ ตำให้รั่ว " (คำว่า
" เสี้ยม " แปลว่า
ลับ
หรือทำให้เขาควายแหลมคมขึ้น
เพื่อจะให้เข้าไปขวิดกัน
).
ใส่ตะกร้าล้างน้ำ :
สำนวนนี้
เป็นคำเปรียบเปรยถึงการทำให้คนที่มีมลทิน
หรือมีเรื่องเสียมาก่อนให้กลับเป็นคนดีหรือเป็นคนใหม่ที่บริสุทธิ์ขึ้นมา
เปรียบเหมือนเอาปลาที่เหม็นคาว
หรือมีกลิ่นมาใส่เกลือแช่สักพัก
แล้วเอาใส่ตะกร้าล้างน้ำโดยวิธีจุ่มสงขึ้นหลาย
ๆ หนเพื่อให้หมดกลิ่น
สำนวนนี้มักใช้กับหญิงที่เสียความบริสุทธิ์ไปแล้ว
หรือมีราคี
แล้วเอาชุบอบรมทำให้เป็นหญิงบริสุทธิ์คนใหม่เสีย.
ไส้เป็นหนอน :
หมายถึง
ญาติพี่น้องหรือคนในบ้านของตนเองไม่ซื่อสัตย์คิดร้ายหรือทรยศ
ทำให้ตนต้องได้รับความเดือดร้อนและเสียหาย
สำนวนนี้บางทีก็พูดว่า
" หนอนบ่อนไส้ "
โบราณมักเอาคำว่า "
ไส้ "
มาเปรียบกับตัวเรา
ญาติพี่น้องวงศ์วาร
หรือความลับภายใน ,
เรื่องส่วนตัว ฯลฯ
เป็นส่วนมาก เช่น "
ไส้กี่ขด ๆ " (
หมายถึงความลับภายในหรือเรื่องส่วนตัว
) สาวไส้ให้กากิน ,
ไส้เป็นน้ำเหลือง ฯลฯ.
 |